مسعود رجوی؛ از حکم اعدام تا معمای ناپدیدشدن
مسعود رجوی یکی از جنجالیترین چهرههای تاریخ سیاسی معاصر ایران و رهبر سازمان مجاهدین خلق ایران است؛ مردی که از عضویت در یک تشکیلات مخفی در دهه ۱۳۴۰ به رأس یکی از مهمترین گروههای سیاسی و مسلح مخالف جمهوری اسلامی رسید، با ابوالحسن بنیصدر از ایران فرار کرد، از پاریس به بغداد رفت، در دوران جنگ ایران و عراق به صدام حسین نزدیک شد و در نهایت، پس از سقوط حکومت صدام در سال ۲۰۰۳، از مقابل دوربینها ناپدید شد. اما مسعود رجوی امروز کجاست؟ آیا هنوز زنده است؟ چرا بیش از دو دهه هیچ تصویر تازه و قابلراستیآزمایی از او منتشر نشده و چرا با وجود این غیبت طولانی، همچنان پیامهایی به نام او منتشر میشود؟ این اپیزود راوکده، روایت زندگی، قدرتگرفتن و معمای ناپدیدشدن مسعود رجوی است.
روایت را از سالهای جوانی رجوی در مشهد و طبس، تحصیل در دانشکده حقوق دانشگاه تهران و ورود او به سازمان مجاهدین خلق آغاز میکنیم؛ سازمانی که در سالهای نخست، ترکیبی از آموزههای اسلامی و ادبیات مارکسیستی را در مبارزه سیاسی و مسلحانه به کار میگرفت. بعد به ضربه ساواک در سال ۱۳۵۰، بازداشت اعضای مرکزیت، دادگاه نظامی و حکم اعدام مسعود رجوی میرسیم. یکی از مهمترین پرسشهای این پرونده همینجاست: چرا مسعود رجوی اعدام نشد؟ از تلاشهای کاظم رجوی در اروپا و فشارهای بینالمللی تا روایت احمد میرفندرسکی، نامه منسوب به ساواک، ادعاهای پرویز ثابتی و درخواست پدر رجوی از محمدرضا شاه؛ در این اپیزود روایتهای متعارض درباره تبدیل حکم اعدام او به حبس ابد را کنار هم میگذاریم.
بعد وارد زندان و جنگ داخلی بر سر هویت سازمان میشویم؛ ماجرای تقی شهرام، مارکسیستیشدن بخشی از مجاهدین، قتل مجید شریفواقفی و شرایطی که به مسعود رجوی اجازه داد خودش را وارث جریان مذهبی سازمان معرفی کند. با آزادی رجوی در دیماه ۱۳۵۷، وارد سالهای پس از انقلاب میشویم: رابطه مجاهدین با آیتالله خمینی، پرونده محمدرضا سعادتی و شوروی، حضور رجوی در انتخابات، نامزدی ریاستجمهوری، اختلافات سیاسی، نزدیکی به ابوالحسن بنیصدر و سرانجام وقایع ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ و ورود سازمان به مرحله مبارزه مسلحانه.
ماجرا بعد از آن از تهران به پاریس کشیده میشود. فرار مسعود رجوی و ابوالحسن بنیصدر با هواپیمای بوئینگ ۷۰۷ و کمک بهزاد معزی، تشکیل شورای ملی مقاومت، کشتهشدن موسی خیابانی و اشرف ربیعی در خانه زعفرانیه، ازدواج رجوی با فیروزه بنیصدر و فروپاشی اتحاد او با ابوالحسن بنیصدر، بخش دیگری از مسیری است که رجوی را قدمبهقدم به تنها مرکز قدرت در سازمان نزدیک کرد. سپس به یکی از بحثبرانگیزترین فصلهای زندگی او میرسیم: رابطه با حکومت صدام حسین، دیدار با طارق عزیز، انتقال از فرانسه به عراق، استقرار در قرارگاه اشرف، همکاریهای اطلاعاتی و نظامی مورد ادعا و تشکیل ارتش آزادیبخش ملی.
از عملیات آفتاب و چلچراغ تا شعار «امروز مهران، فردا تهران»، و بعد عملیات فروغ جاویدان؛ عملیاتی که جمهوری اسلامی آن را عملیات مرصاد نامید. نیروهای سازمان با هدف اعلامشده رسیدن به تهران از مرز عبور کردند، اما در منطقه چهارزبر متوقف شدند و عملیات به شکستی سنگین برای مجاهدین تبدیل شد. در این اپیزود بررسی میکنیم که شکست فروغ جاویدان چگونه به نقطه عطف دیگری در ساختار داخلی سازمان تبدیل شد و چرا رجوی پس از آن بیش از گذشته بر روابط عاطفی، ازدواج و زندگی خصوصی اعضا متمرکز شد.
بخش دیگری از این روایت به مریم قجر عضدانلو، مهدی ابریشمچی و ازدواج مریم و مسعود رجوی اختصاص دارد؛ ازدواجی که سازمان آن را بخشی از «انقلاب ایدئولوژیک» معرفی کرد. از تبدیل مریم رجوی به همردیف و سپس مسئول اول سازمان، تا «طلاق ایدئولوژیک»، جدایی برخی کودکان از والدین، جلسات موسوم به «عملیات جاری» و ساختار شورای رهبری زنان را بررسی میکنیم. همچنین سراغ اتهامات بسیار بحثبرانگیزی میرویم که بعضی اعضای جداشده درباره مناسبات درونی سازمان، «رقص رهایی» و روابط خصوصی رهبر سازمان مطرح کردهاند؛ ادعاهایی که باید میان روایت جداشدگان و موضع رسمی سازمان درباره آنها تفکیک قائل شد.
و سرانجام به بزرگترین معمای زندگی مسعود رجوی میرسیم: ناپدیدشدن او. پس از حمله آمریکا به عراق و سقوط صدام حسین، دیگر تصویر تازه و مستقلی از رجوی منتشر نشد. در سالهای بعد پیامهای کتبی و فایلهای صوتی به نام او انتشار یافت، در حالی که روایتهایی درباره زندهبودن، بیماری، انتقال به اروپا یا مرگ او مطرح شد. در سال ۱۳۹۵ نیز ترکی الفیصل، رئیس پیشین سازمان اطلاعات عربستان سعودی، در گردهمایی مجاهدین از عبارت «مرحوم مسعود رجوی» استفاده کرد و دوباره شایعات درباره مرگ او بالا گرفت. با این حال، در روایت بررسیشده برای این اپیزود هیچ سند مستقل و قطعیای که سرنوشت نهایی رجوی را روشن کند، وجود ندارد.
از ساواک و حکم اعدام تا انقلاب ۱۳۵۷ و ۳۰ خرداد ۱۳۶۰؛ از بنیصدر، موسی خیابانی و اشرف ربیعی تا مریم رجوی؛ از صدام حسین و قرارگاه اشرف تا عملیات فروغ جاویدان و مرصاد؛ و از انقلاب ایدئولوژیک و طلاقهای تشکیلاتی تا معمای زنده یا مرده بودن مسعود رجوی، این قسمت از پادکست تاریخی راوکده تلاش میکند یکی از پیچیدهترین پروندههای تاریخ معاصر ایران را با تفکیک اسناد تاریخی، روایت سازمان، گفتههای منتقدان و ادعاهای اعضای جداشده روایت کند.
اگر میخواهید بدانید مسعود رجوی کیست، چرا اعدام نشد، چگونه رهبر سازمان مجاهدین خلق شد، رابطه او با صدام چه بود، در عملیات فروغ جاویدان چه اتفاقی افتاد، انقلاب ایدئولوژیک مجاهدین چه بود و مهمتر از همه مسعود رجوی امروز کجاست و آیا هنوز زنده است، اپیزود «معمار تبعیدی» را از دست ندهید.
جزئیات رویداد کارگاه انتقال تجربه پادکست و ویدئوکست | دوره دوم
ویدئوکست های مرتبط راوکده با این اپیزود:
- تماشای نسخه تصویری همین اپیزود (به زودی)
- ویدئوکست داستان زندگی موسی خیابانی
- ویدئوکست داستان زندگی مصطفی رجوی
- ویدئوکست داستان زندگی اشرف ربیعی
- ویدئوکست فروغ جاویدانِ مجاهدین خلق
- ویدئوکست داستان زندگی فیروزه بنی صدر
- ویدئوکست داستان زندگی بهزاد معزی
- ویدئوکست داستان زندگی سرلشکر احمد مقربی
اسپانسر این قسمت:
- مایع لباسشویی احیا کننده پرسیل | متخصص شستوشوی لباس
منابع پژوهش این قسمت:
- کتاب عملیات مهندسی
- کتاب از مجاهدین تا منافقین
- کتاب تهران تا تیرانا
- کتاب خوابگردها
- کتاب سرگذشت من با مجاهدین خلق
- مستند روایت سازمان مجاهدین خلق با پایانی نافرجام
آثار موسیقی این قسمت:
- فرهاد مهراد | کوچه
نسخه اصلی موسیقیهای این اپیزود را میتوانید از کانال تلگرام و بله راوکده دریافت کنید.
ایدهپرداز و راوی:
- محمدعلی نامه ای | من رو در لینکدین دنبال کنید
۲ پاسخ
سلام مثل همیشه عالی و شنیدنی
به به عجب انتخابی
واقعا مردم باید این ملعون رو بشناسن
درود بر شما و تیم درجه یک راوکده
ارادتمند