چگونه اسدالله علم قلب و مغز حکومت پهلوی شد؟

صدای پنهان قدرت

در تاریخ معاصر ایران، نام‌هایی چون محمدرضاشاه، مصدق، خمینی و حتی اشرف پهلوی بر صفحات تاریخ نقش بسته‌اند؛ اما یکی از تاثیرگذارترین شخصیت‌هایی که در سایه قدرت ایستاد، نه تریبونی داشت، نه شعار داد، نه کودتا کرد. او فقط نوشت. نوشت و حکومت را از درون ساخت، از درون فهمید و از درون نقد کرد. او اسدالله علم بود؛ وزیری که دربار را بهتر از هر کس می‌شناخت، و شاید تنها کسی بود که شاه بدون تظاهر به او تکیه می‌کرد.

او همچنین رابط اصلی میان شاه و دولت‌های غربی بود؛ مخصوصاً انگلستان و آمریکا. بسیاری از اسناد بعدی، علم را مهره کلیدی تعاملات پشت‌پرده با سفارت‌خانه‌های غربی معرفی کرده‌اند.

• فرمان سرکوب قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲: خودش نوشت که به شاه گفت “من می‌زنم؛ اگر شکست خوردیم، مرا اعدام کنید.”
• جشن‌های ۲۵۰۰ ساله: علم همه‌کاره‌ی این پروژه‌ی مجلل بود؛ از طراحی لباس‌ها تا هماهنگی با مهمانان خارجی.
• نوشتن یادداشت‌های محرمانه روزانه: در این دفترها، چهره واقعی شاه و ساختار قدرت را بدون سانسور نوشت.
• پیش‌بینی انقلاب: در سال ۱۳۵۶ در نامه‌ای به شاه هشدار داد که این روند به شورش مردمی ختم می‌شود. شاه در پاسخ نوشت: “علم دیگر عقلش را از دست داده.”

اسدالله علم شاید هیچ‌گاه در خط مقدم تیترهای روزنامه‌ها نبود، اما واقعیت آن است که بدون درک او، فهم حکومت پهلوی ناقص است. او در پشت‌پرده‌ها زندگی کرد، تصمیم گرفت، هشدار داد، و در نهایت، در تنهایی مُرد.