اولین دورهمی تهران با راوکده!

می‌گویند سانسور گاهی فقط یک جمله را حذف نمی‌کند؛ گاهی یک زندگی را پاک می‌کند. ناصر تقوایی، کارگردانی بود که این جمله را با تمام وجودش زیست. مردی از جنوب که وقتی گفتنِ حقیقت از او گرفته شد، ترجیح داد سکوت کند تا دروغ نگوید. او با چند فیلم معدود، اما ماندگار، مسیر تازه‌ای در سینمای ایران گشود. از مستندهای اولیه‌اش تا شاهکارهایی مثل ناخدا خورشید و دایی‌جان ناپلئون، هر فریم از آثارش نشانه‌ی صداقت، دقت و انسان‌گرایی است. در این مقاله از مجله‌ی راوکده، زندگی و جهان فکری ناصر تقوایی را مرور می‌کنیم؛ از روزهای آغاز در آبادان تا سال‌های سکوت در تهران، از نبرد با سانسور تا جاودانگی در تاریخ سینمای ایران.

میرزا یونس استادسرایی، معروف به میرزا کوچک‌خان جنگلی، یکی از چهره‌های معمایی و پرحاشیه تاریخ معاصر ایران است. او در سال ۱۲۵۷ خورشیدی در محله استادسرای رشت متولد شد و چون پدرش میرزا بزرگ نام داشت، از کودکی به «میرزا کوچک» ملقب گردید. میرزا تحصیلات مقدماتی خود را در رشت و تهران در علوم دینی گذراند، اما رویدادهای پرتلاطم کشور مسیر زندگی او را تغییر داد و وی را از درس و مدرسه به میدان مبارزات سیاسی کشاند. در بحبوحه نهضت مشروطه، میرزا کوچک خان به صف آزادی‌خواهان گیلان پیوست و برای سرنگونی استبداد قاجار وارد نبرد شد. او به همراه مجاهدین مشروطه در فتح قزوین مشارکت کرد و سپس در حمله به تهران علیه نیروهای محمدعلی‌شاه دلیرانه جنگید.هرچند میرزا کوچک مدتی در لباس روحانیت بود، اما ظلم بیگانگان و خفقان حاکم بر کشور او را به این باور رساند که تنها راه نجات ایران، مبارزه مسلحانه است. بدین ترتیب، میرزا کوچک خان جنگلی نهضتی را بنیان گذاشت که با شعار «مبارزه با استبداد و استعمار»، هفت سال لرزه بر اندام اشغالگران انداخت.

سید مجتبی میرلوحی تهرانی معروف به نواب صفوی (۱۳۰۳–۱۳۳۴ش) روحانی مبارز و بنیان‌گذار تشکیلات فدائیان اسلام بود. نام او به خاطر چند ترور سیاسی تأثیرگذار در دههٔ ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ شمسی در تاریخ معاصر ایران ماندگار شده است. نواب صفوی سرانجام در ۲۷ دی ۱۳۳۴ به همراه سه تن از یارانش در تهران تیرباران شد و در هنگام اعدام تنها ۳۱ سال داشت. او از جمله شخصیت‌های بحث‌برانگیز تاریخ است که فعالیت‌هایش نظرات ضدونقیضی برانگیخته است؛ برخی او را قهرمان مبارزات اسلامی می‌دانند و برخی دیگر او را فردی تندرو و افراطی می‌شمارند. در این مقاله به شکل بی‌طرفانه به زندگی، مبارزات، اندیشه‌ها و سرنوشت جنجالی نواب صفوی می‌پردازیم.