در میانه آشوبهای انتخابات سال ۱۳۸۸، زنی از سایه تاریخ بیرون آمد؛ پریوش سطوتی، همسر دکتر حسین فاطمی، وزیر خارجهی دولت مصدق که تنها چند سال کوتاه در کنار او زیست. دعوتی از سوی شورای عالی ایرانیان خارج از کشور او را به وطن کشاند، اما این بازگشت نه به دلایل سیاسی یا تاریخی، بلکه در بستری از معاملات شخصی و برنامهریزیهای سیاسی رقم خورد. محمود احمدینژاد و اسفندیار رحیممشایی در صدد بهرهبرداری از این حضور بودند، اما زیر لایههای این بازگشت، داستانی پیچیده از وفاداری، سیاست و سودای قدرت نهفته بود.
درگذشت پریوش سطوتی در بیمارستان سنت مری لندن، در سن ۸۹ سالگی، نه صرفاً به این دلیل مورد توجه قرار گرفت که همسر دکتر سید حسین فاطمی، وزیر خارجه دولت ملی دکتر محمد مصدق بود، بلکه زندگی پرماجرا و وقایعی که نام او را در برهههایی به تیتر خبرها تبدیل کرده بودند نیز در این اهمیت نقش داشت. اگرچه او تنها برای مدتی کوتاه با دکتر فاطمی زندگی مشترک داشت، اما یادگارهایی از این زندگی بر جای مانده است که همچنان در تاریخ معاصر ایران اهمیت دارند. در کنار اینها، جنجالهایی که در سالهای ۸۷ تا ۹۰ خورشیدی حول او شکل گرفت، بار دیگر نامش را مطرح کرد.
اکرم احقاقی: ۱۶ سالش بود که با دکتر سید حسین فاطمی ازدواج کرد، سیاسی نبود و با سیاست سر و کار نداشت، اما تقدیرش این گونه رقم خورده بود که ازدواج با یکی از بزرگ مردان ایران اورا به ناچار به عرصه سیاست بکشاند. خودش می گوید وقتی که فاطمی از او خواستگاری کرد، هنوز برای ازدواج آمادگی نداشته، ولی بعدا به مرورعاشق فاطمی شده است، در ابتدا برای دکتر فاطمی شرطی را میگذارد که بعدا از گذاشتن آن پشیمان و شرمنده میشود.
روزنامه باختر امروز یکی از نشریات برجسته دهه ۱۳۳۰ در ایران بود که رویدادهای سیاسی و اجتماعی آن دوران را پوشش میداد. این روزنامه، منعکسکننده اخبار و نظرات مختلف در مورد اتفاقات مهم زمانهاش بود و در بحبوحهی تغییرات مهم سیاسی منتشر میشد. در این مقاله از راوکده، نگاهی به تصاویر و صفحات باختر امروز میاندازیم؛ تصاویری که بازتاب فضای پرتنش و تحولآفرین سالهای مهمی از تاریخ معاصر ایران هستند.
۹۷ نامه به جا مانده از دکتر سید حسین فاطمی، شناسنامهای موجز از زندگی سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی اوست؛ گویی در میان خطوط این نامهها، داستانی از روحیه مبارزهجو و آرمانهای او روایت شده است. به مناسبت ۱۹ آبان، سالروز اعدام این چهره ماندگار تاریخ، گلچینی از ده نامه را انتخاب کردهایم که به خوبی تصویری از شخصیت استوار، باورهای عمیق، و نگاه پرشور او را به نمایش میگذارد. این نامهها، پنجرهای هستند به جهان پرتبوتاب فاطمی؛ مردی که قلم و اندیشهاش هنوز هم زنده و الهامبخش است.
سالها پیش، با سقوط رضاخان و زمزمههای اشغال ایران به دست شوروی و انگلیس، اندیشههای تازهای از مارکسیسم و ایدههای اجتماعی که تازه به گوش میرسید، جوانه زد. ایران در تکاپوی تغییر بود و فضایی از حس ناامنی و بیاعتمادی نسبت به جریانات جدید اجتماعی و سیاسی، از جمله کمونیسم، در جامعه موج میزد. حزب توده ایران، در چنین شرایطی پا به عرصه گذاشت، اما نه به عنوان یک حزب آشکارا کمونیستی، بلکه در قامت یک جبهه «دموکراتیک ملی» تا از نگاه توده مردم خود را همراه و همسو نشان دهد.
