زندگی حاج علی رزم آرا از همان آغاز، شبیه زندگی یک سیاستمدار کلاسیک نبود؛ او در سال ۱۲۸۰ خورشیدی در تهران به دنیا آمد و از دل یک خانواده نظامی بیرون آمد. پدرش، سرهنگ محمدخان رزمآرا، افسر توپخانه و رئیس مدرسه صاحبمنصبان بود و برخی منابع او را وابسته به شبکهای از خانوادههای قدیم نظامی و دیوانی اواخر قاجار میدانند. این پیشینه باعث شد مسیر او از خیلی زود به ارتش و انضباط نظامی گره بخورد، نه به بازار و نه به دستگاه دیوانی متعارف. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در مدارس آلیانس، اقدسیه و دارالفنون گذراند و در هفدهسالگی وارد مدرسه نظام شد. سپس برای فراگیری آموزش نوین نظامی به فرانسه رفت و دوره آکادمی نظامی سنسیر را گذراند؛ بریتانیکا زمان فراغت او از سنسیر را ۱۹۲۵ ثبت کرده است. همین آموزش اروپایی، از رزمآرا یک افسر صرفاً میدانی نساخت؛ بلکه او را به چهرهای تبدیل کرد که هم نظم ارتش مدرن را میشناخت و هم به برنامهریزی، نقشه، سازمان و دانش نظامی بهمثابه «علم» نگاه میکرد. پس از بازگشت به ایران، او در کارزارهای تثبیت اقتدار دولت مرکزی در مناطق مختلف، از جمله کردستان، لارستان و لرستان، نقش گرفت. سپس به مدیریت دانشکده افسری تهران رسید و در سال ۱۳۱۷ خورشیدی مدیر دانشکده صاحبمنصبان تهران شد. در این دوره، چهرهای از او ساخته شد که بعدها در سراسر عمر سیاسیاش باقی ماند: افسر درسخوانده، سختگیر، بلندپرواز و معتقد به تمرکز قدرت دولتی. برای هوادارانش، این ویژگیها نشانه کارآمدی بود؛ برای منتقدانش، نشانه تمایل به اقتدارگرایی. یکی از وجوه کمتر دیدهشده زندگی حاج علی رزم آرا، علاقه و فعالیت جدی او در جغرافیای نظامی بود. او در تهران مأمور تشکیل دایره جغرافیایی ارتش شد، در دانشگاه جنگ تاکتیک، نقشهخوانی و جغرافیای نظامی تدریس کرد و آثاری با نام او در حوزه «جغرافیای نظامی ایران» ثبت شد. در فهرستهای کتابشناختی نیز «فرهنگ جغرافیایی ایران» بهعنوان مجموعهای که توسط دایره جغرافیایی ستاد ارتش و زیر نظر سپهبد علی رزمآرا در سالهای ۱۳۲۸ تا ۱۳۳۲ سامان یافته، ثبت شده است. همین کارنامه فکری باعث شده است بخشی از تصویر تاریخی او صرفاً به «نخستوزیر مخالف ملی شدن نفت» تقلیل پیدا نکند و بهعنوان یک افسر-تکنوکرات نیز محل توجه باشد.
